Noyon 2

VOOROUDERS VAN PIERRE ANNE FORTANIER
(1737-1796)
door M. BARENS-FORTANIER

Inleiding
Mazères, gelegen in het departement Ariège, de plaats waar veel voorouders van Pierre Anne Fortanier vandaan kwamen, behoorde vroeger tot het graafschap Foix. Dat graafschap werd door vele graven geregeerd, waarvan enkelen voor Mazères een speciale betekenis hebben gehad. Tussen 1340 en 1440 was Mazères de hoofdstad van het graafschap Foix. In die periode kwam het tot grote bloei.
Gaston III ook wel 'Gaston Phoebus' genoemd, graaf van het graafschap Foix die van 1343-1391 regeerde, was getrouwd met Agnes, de dochter van Philippe III, koning van Navarre. Hij voerde zeer veel oorlogen, met de Engelsen tegen de Franse koning en anders om, won de oorlog tegen de hertog van Armagnac waarvoor hij 1.000.000 gouden florijnen kreeg van de Franse koning. Van dat geld liet hij veertig plaatsen in zijn rijk versterken. Hij liet te Mazères een kasteel bouwen en ontving daar regelmatig hooggeplaatste personen. Ook de Franse koning Karel VI kwam in januari 1390 naar Mazères. De onkosten voor die receptie waren 40.000 francs, welke door de bevolking van Mazères moesten worden opgebracht. Overal werd belasting opgeheven. Zijn manschappen werden bij de bevolking ingekwartierd, maar de bevolking kreeg daarvoor geen vergoedingen. De opofferingen waren zo groot dat vele gezinnen geruïneerd raakten en Mazères verlieten om zodoende die belastingen te ontlopen. De glorie die Mazères beleefde tijdens zijn regeerperiode kostte de bevolking zeer veel geld.
Jean I (de Grailly), graaf van het graafschap Foix, die zijn voorgangers in macht overtrof, regeerde van 1415 tot 1436 en was goed voor Mazères en omgeving. Eerst trouwde hij de dochter van Jeanne de Navarre en na haar dood met Jeanne d'Albret, dochter van Charles Albret. Doordat hij ruim twintig jaar op het kasteel woonde, van 1412-1436, en van daar uit regeerde, maakte hij van Mazères een hofstad, wat ook de welvaart ten goede kwam. De belasting die geheven werd (al eerder ingesteld door zijn oom Mathieu de Castelbon), was die op brood, wijn en vlees. De opbrengst ervan werd gebruikt om de stad te versterken. Destijds was wijn een belangrijk product van de lokale activiteiten naast bijvoorbeeld fruit en graan (thans wordt in de Ariège hele- maal geen wijn meer geproduceerd).
Vóór 1540 was de christelijke godsdienst de rooms-katholieke. Vanaf circa 1540 kwam ook in Frankrijk een nieuwe stroming in de godsdienst, zoals die van Luther in Duitsland en Calvijn in Genève op gang. Mazères werd meer en meer protestant en vanaf 1560 was het merendeel protestant en ging men niet meer de rooms-katholieke kerk. Mazères was vanaf 1561 een bolwerk van protestanten, dat zich hevig tegen de katholieken keerde. In Mazères was tachtig procent van de bevolking protestant; in heel Frankrijk slechts tien procent. Ze trokken zich niets aan van de decreten die door de katholieke Franse vorsten werden uitgevaardigd, wat de regerende vorst een doorn in het oog was en waarom hij regelmatig legers stuurde naar Mazères en andere pro-testantse steden, zoals bijvoorbeeld Saverdun, Calmont, Gibel en Mas-d'Azil. Door het overlijden van Antoin de Bourbon, werd in 1562 zijn zoon Henri III van Bourbon koning van Navarre en graaf van het graafschap Foix. Hij kwam op twaalf- jarige leeftijd in 1565 naar Mazères, vergezeld van zijn moeder. Hij was protestant evenals zijn ouders. Hij trouwde in 1572 te Parijs (Bartholomeusnacht) de katholieke Marguerite de Valois.
In maart 1579 vertoefde deze koning met zijn vrouw een maand op het kasteel in Mazères. Henri III kwam daarna regelmatig terug. Hij gaf in december dat jaar opdracht het kasteel te restaureren en stond de protestanten bij tijdens de eerste godsdienstoorlog, die duurde van 1561-1593. In 1589 werd Henri III tevens koning van Frankrijk onder de naam Henri IV. In 1593 werd hij rooms-katholiek omdat de Fran-sen geen protestantse vorst wensten. Toch vaardigde hij in 1598 het Edict van Nantes uit, verordeningen waardoor de protestanten een belangrijke mate van godsdienstvrijheid verkregen. Tijdens zijn regeerperiode kende Mazères een periode van rust. Na zijn dood in 1610 kwam daarin verandering. De tweede godsdienst oorlog duurde van 1620-1630.
Daarnaast had de bevolking binnen en buiten de steden erg veel last van rondtrek-kende bendes die haar het leven zuur maakten. Oogsten werden vernield of in beslagenomen, vee werd gestolen, huizen werden geplunderd en in brand gestoken, vrou-wen werden verkracht, mannen raakten gewond of stierven door de gevechten tegen die bendes. Tussen 1630 en 1685 verliest Mazères zijn glorie maar blijft de meest belangrijke protestantse plaats in de omgeving van Foix.
Met de komst van de Franse koning Louis XIV, die in 1643 aan de macht kwam laaiden de oorlogen weer op, zowel de godsdienstoorlogen als de oorlogen tegen Spanje, Engeland en Holland. Hij herriep het Edict van Nantes in oktober 1685. Pro-testantse kerken moesten gesloten worden. Men mocht de gereformeerde godsdienst niet meer uitoefenen op straffe van verbeurdverklaring van zijn goederen. Louis XIV bracht zijn manschappen zelfs in de oorlog tegen Spanje bewust onder in protestantse steden in deze regio om ook op die manier het protestantisme tegen te gaan. December 1697 is Mazères een geruïneerde en ontvolkte stad als Louis XIV vrede sluit met Spanje, Engeland en Nederland.
Tijdens allerlei oorlogen verzwakte de bevolking waardoor de pest de kans kreeg om zich heen te grijpen. Ook Mazères ontkwam daar niet aan en heeft regel matig met tussenpozen van ca. tien jaar pestepidemieën moeten doorstaan. De zwarte pest rond 1348 en de pest tussen 1652-1654 hadden de meest fatale gevolgen voor de bevolking. Ook de gebrekkige hygiëne zal daarvan een oorzaak geweest zijn. Water haalde men uit de rivier of bij enkele waterplaatsen in de stad. De huizen waren veelal van hout en hadden meestal geen schoorstenen. Vuren werden op de grond in huis gemaakt, wat zeer brandgevaarlijk was. Pas in 1764 kwam de verplichting voor huiseigenaren, om schoorstenen te plaatsen.
Dopen in Mazères begon men rond 1600 te noteren, maar veel van die gegevens zijn verloren gegaan. De protestantse kerk werd omstreeks 1575 gebouwd. Pierre Olhagaray was daar predikant vanaf november 1598. Huwelijkscontracten, testamenten, aan- en verkopen werden al veel eerder door notarissen genoteerd. Elke vorm van een contract bij handel of reparatie werd door een notaris beschreven. Voor zover notaris registers bewaard gebleven zijn is het mogelijk daaruit gezinssamenstellingen te reconstrueren.
De meeste families hier beschreven waren gereformeerd en leefden in de tijd voor de herroeping van het Edict van Nantes (1685). Met de familie Boissonade en Crouzet komen we in een tijdperk waarin de periode van voor en na de herroeping van het Edict van Nantes ter sprake komt.

Genealogisch onderzoek doen naar voorouders van Pierre Anne Fortanier, betekent, eerst 1500 km afleggen voordat men bij het archief is dat de betreffende notariële akten bewaart. Mijn tijd daar is beperkt, dus wil ik die tijd zoveel mogelijk benutten. Het is te tijdrovend de akten (in oud Frans) volledig in het archief te lezen op bruikbaarheid, dus worden de akten slechts vluchtig, bekeken en wordt de keus gemaakt of ik die laat fotograferen. Pas in Nederland neem ik de tijd te beoordelen of de gefotografeerde akten bruikbaar zijn. In dit archief is het toegestaan foto's van de originele akten te maken, mits zonder flits. De fotografische en administratieve kant verzorgt gelukkig mijn man, daar heb ik geen omkijken naar. Daar wij soms met meer dan 900 foto's van zo'n reis terugkomen is het uiteraard zeer belangrijk zeer nauwkeurig bij te houden welke pagina uit een bepaald register op welk negatief staat. In het archief zelf hebben de registers een registratie nummer, maar de inhoud van elk register is niet vermeld, is nog niet geklapperd. Soms heeft een register een in-houdsopgave, wat zoeken iets makkelijker maakt, maar in de meeste gevallen niet. Daarvoor in de plaats bestaat soms een 'table', dat is een afzonderlijk register waarin de notaris alle akten uit zijn ambtsperiode op jaar heeft geregistreerd, soms alfabetisch. Als die tables in slechte staat zijn worden ze niet ter inzage verstrekt. In de inhoudsopgave en tables zijn de onderwerpen en of personen soms zeer summier aangegeven. Voor echt goed onderzoek is blad voor blad nakijken de enige methode. Deze manier van werken heeft ook zijn voordelen. Men vindt bij voorbeeld niets over Fortanier maar wel over Chandon. Laval en Crouzet, ook familie, die later belangrijk blijken te zijn. Doordat ik in de gelegenheid ben geweest vele foto's te maken van akten die betrekking zouden kunnen hebben op familie, heb ik daaruit genealogieën en parentelen van anderen kunnen opstellen.
Van de Fortanier's zelf vond ik rond 1600 niets meer in Mazères en Saverdun dat aansluit op de eerste Jean Fortanier, (bet-bet-overgrootvader van Pierre Anne Forta-nier); die is dus duidelijk niet afkomstig uit Mazères of Saverdun. Deze eerste Jean Fortanier duikt in 1632 op te Mazères om daar zijn zoon Jean voor een jaar in de leer te doen bij een schoenmaker aldaar. Hijzelf is op dat moment inwoner van La Bastide de Cazeneuve (La Bastide de Lordat), Ariège. Het jaar daarop wordt er weer een con-tract gesloten voor scholing van zijn zoon bij diezelfde schoenmaker. Hijzelf is dan inwoner van Calmont, Haute-Garonne. Als de trouwakte van zijn zoon in 1639 te Mazères wordt opgemaakt, is de vader inmiddels inwoner van Saverdun, Ariège; daar blijft hij in elk geval tot ca. 1658. Calmont en Saverdun waren evenals Mazères steden waar veel protestanten woonden. Ik heb geen akten gevonden waaruit blijkt, waar deze eerste Jean Fortanier oorspronkelijk vandaan kwam. Hierbij eerst een kwartierstaat van Pierre Anne Fortanier de stamvader der Fortanier's in Nederland voor zover ik die heb kunnen achterhalen. Aansluitend daarop enkele genealogieën en parentelen die betrekking hebben op voorouders van Pierre Anne Fortanier. Deze genealogieën of parentelen zijn tot stand gekomen uit akten die ik heb gevonden. Dat wil niet zeggen dat deze genealogieën en parentelen kompleet zijn.